NATO-nun müharibə qorxusu - Müharibə ilə utanc arasında seçim

Dünya

07.04.2024 - 18:09

Əgər Qərb liderləri öz illüziyalarında israr etməkdə davam edərlərsə, NATO çox güman ki, növbəti əlamətdar ildönümünü görə bilməyəcək

NATO bloku özünün yubileyinə çox gərgin və demək olar ki, mövcudluğunun həlledici məqamında yaxınlaşır. 75 illik tarixi olan NATO indi Vladimir Putinin Ukraynaya qarşı təcavüzü fonunda xarici deyil, daxili təzyiqə məruz qalmaqdadır.

1949-cu ildə ABŞ və Qərbi Avropa ölkələri tərəfindən yaradılmış NATO blokunun məqsədi SSRİ-nin mümkün təcavüzü qarşısında bu ölkələri birləşdirmək idi. NATO effektivliyinə görə unikal ittifaq oldu ki, bu, təkcə hərbi əməkdaşlıq və kollektiv müdafiə üçün deyil, həm də Avropa və Amerikanı siyasi və hətta mədəni əlaqələrlə möhkəm birləşdirdi.

NATO bir çox çağırışlara tab gətirdi, lakin Sovet İttifaqının dağılmasından və Varşava Müqaviləsi tarix olandan sonra Alyans, bildiyimiz kimi, birbaşa düşmənsiz qaldı və bir çoxlarının fikrincə, öz mənşəyini itirdi.

1990-cı illərdə NATO-nun ləğvi məsələsi ortaya çıxdı, o zaman Rusiya rəhbərliyi bu ideyanı böyük həvəslə irəli sürməyə çalışdı. Və bəyan etdi ki, Avropanın özünün təhlükəsizlik təşkilatı - bütün Avropa dövlətləri və ABŞ-ın daxil olduğu ATƏT var. Rusiya da daxil olmaqla, ümumi, kollektiv və bölünməz təhlükəsizlik sisteminin əsasına bu təşkilat çevrilə bilər. Ancaq siyasi deyil, bürokratik ətalət sayəsində NATO sağ qaldı. Blok daha geniş təhlükəsizlik sahəsində problemlərin həllində, xüsusən kibercinayətlərlə, yeni çağırışlar və təhdidlərlə və s. mübarizədə “özünü saxladı”. Sonra NATO ölkələrinin iştirak etdiyi Yuqoslaviya müharibəsi baş verdi və iki dəfə Slobodan Miloşeviçin simasında Serbiya qüvvələri sülhə məcbur edildi.

Vladimir Putin Rusiyada hakimiyyətə gəldikdən və 2000-ci illərin ikinci yarısında Qərblə əvvəlki sovet qarşıdurmasının bərpasına doğru kifayət qədər açıq-aşkar dəyişiklik olduqdan sonra NATO ürəkləndi və onların mövcudluğunun mənasının qaldığını anladı. Bundan əlavə, Şərqi Avropa ölkələri də Alyansa üzv olmağa can atırdılar, bunu öz təhlükəsizliyinin və müstəqilliyinin qorunub saxlanmasının əsas bazası hesab edirdilər. Ukrayna indi də eyni mövqedən çıxış edir, Alyansa bir növ universal qoruyucu mexanizm kimi baxır.

Bununla belə, NATO-nun belə etibarlı təhlükəsizliyin təminatçısı olduğuna dair bütün ümidlər əslində yalnız bir mülahizəyə əsaslanır, yəni Birləşmiş Ştatlar blokun əsas hərbi qüvvəsi kimi müttəfiqlik öhdəliyinə sadiq qalaraq hər an hazır olacaq, Avropa ölkələrinin köməyinə gələcək.

Bu üstüörtülü anlaşma 2022-ci ilə qədər davam etdi. O zaman birdən məlum oldu ki, təcavüzkarda müəyyən həyasızlıq və cəsarət varsa, hətta ilk hərbi güc belə, əslində başqa bir nüvə dövləti ilə mümkün qarşıdurma qorxusu ilə iflic vəziyyətinə düşür.

Bəlli oldu ki, Vaşinqton təcavüzə məruz qalmış və ABŞ-ın özünün müəyyən təhlükəsizlik təminatları verdiyi ölkəyə yardım naminə nəinki əsgərlərini, hətta anbarlarındakı sahibsiz silahları belə qurban verməyə tam hazır deyil. Məlumdur ki, 2022-ci ilin yazında Ukraynanın məğlubiyyəti qaçılmaz görünəndə məhz ABŞ Şərqi Avropa ölkələrinə təzyiq göstərərək onlardan Ukraynaya heç bir silah, ilk növbədə onların MiQ-29 qırıcılarını ötürməmələrini tələb edib. Hansı ki, Kiyevin buna çox ehtiyacı vardı. Ardıcıl üçüncü ildir ki, Birləşmiş Ştatlar həddindən artıq qərarsızlıq və sadə dillə desək, Rusiyadan qorxu nümayiş etdirir - bu qorxu Vaşinqtonun “dünya liderliyi” iddialarına uyğun gəlmir.

Eyni zamanda, hazırda Bayden administrasiyası özünü axmaq vəziyyətə salıb, ləngliyi və qorxusu ucbatından Ukraynanı 2022-ci ildə və ya ən azı 2023-cü ildə işğalçıya qəti məğlubiyyət yaşatmaq üçün kifayət qədər vəsait vermədi, administrasiya özünü Donald Trampın eqoist kursunun girovuna çevirdi. Bu, öz maraqlarına uyğun olaraq, Baydenin Ukraynaya yeni silahlar verməsinin qarşısını alır və bununla da, əslində Ukraynanı açıq-aşkar məğlubiyyət perspektivinə məhkum edir. NATO-nun əsas üzvü və onun müdafiə qabiliyyətinin təminatçısı olan dövlətin tərəfdaşlarına münasibəti göz qabağındadır.

Həm ABŞ-ın, həm də Almaniya kimi digər NATO ölkələrinin NATO-nun heç bir halda Rusiya ilə müharibəyə cəlb edilməməsi ilə bağlı ritorikası NATO liderlərinin adi rahatlıqlarını itirmək ehtimalı qarşısında hiss etdikləri panikadan xəbər verir. Və burada sual yaranır - əslində təcavüzə qarşı kollektiv müdafiəni təmin edə bilməyən müdafiə bloku nəyə lazımdır? Əgər hər hansı bir müharibədən bu qədər qorxursunuzsa, o zaman müdafiə bloku əvəzinə kollektiv təslim bloku yaratmalı və bunu açıq elan etməlisiniz. O zaman müharibə təhlükəsi aradan qalxacaq! İstənilən potensial təcavüzkar, istər Putin, istər Si Cinpin, istər Taliban, istərsə də İŞİD sizi öz qaydalarına uyğun dinc yaşamağa məcbur edəcək.

NATO-da eşidilən Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun mövcud reallığı qəbul edib qəti addımlara başlamağın, ona qarşı istənilən təcavüzü boğmağa hazır olmağın vaxtı gəldiyi barədə səsi okeanın hər iki tərəfində qəzəbli səslərin uğultusu ilə qarşılaşdı.

Həm Şərqi Avropada, həm də “Qlobal Cənub” ölkələrində ciddi sual verirlər - Rusiya diktatoru NATO ölkəsinə hücum etsə, nə baş verəcək? Alyansın digər üzvləri təcavüz qurbanına kömək edəcəkmi? Vaşinqton müqaviləsinin 5-ci maddəsi işə salınacaqmı? Bu gün bu məğlubiyyət ritorikasının işığında yüksək dərəcədə əminliklə deyə bilərik ki, belə bir şey olmayacaq. NATO ölkələrindən heç biri əsl müharibənin qorxusundan təcavüz qurbanına kömək etməyəcək.

NATO-da düşüncə ətaləti, rahatlıq vərdişi və dəyişmiş reallıqları qəbullanmaq istəməməsi qaçılmaz siyasi, bəlkə də, hətta tarixi məğlubiyyətə gətirib çıxaracaq. Təəssüf ki, biz hələ Avropanın siyasi üfüqündə reallığı aydın dərk edəcək və yeni çağırışlara cavab vermək üçün fəal addımlar atacaq qüvvələr və siyasətçilər görmürük.

Hələlik biz ancaq özbaşınalıq və NATO rəsmilərinin səriştəsizliyini nümayiş etdirən bəyanatlar eşidirik. Xüsusilə, NATO-nun Ukraynanı məhz Rusiya ilə müharibə qorxusuna görə öz sıralarına dəvət etməyəcəyi ilə bağlı son xəbərlər bunu açıq şəkildə təsdiqləyir.

Uinston Çörçilldən sonra təkrar-təkrar söyləmək olar:  “Müharibə və utanc arasında seçim etməli olacağıq və qərarın nə olacağına şübhəm yoxdur".

Əgər Qərb liderləri öz illüziyalarında israr etməkdə davam edərlərsə, NATO çox güman ki, növbəti əlamətdar ildönümünü görə bilməyəcək.

Müəllif: Boris Bondarev - İstefada olan diplomat, silahların yayılmaması, tərksilah və silahlara nəzarət üzrə ekspert.

Mənbə: Moscowtimes.ru

Tərcümə AYNA-ya məxsusdur.

Müəllif: Ayna.az