“Rus Evi” şəbəkəsi Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının dərin hibrid və gizli əməliyyatları üçün hüquqi örtükdür
Ukrayna hərbi kəşfiyyatının (QUR) Afrikadakı “Rus Evi” şəbəkəsinin cəbhə üçün qəbul mərkəzlərinə və dron yığma zavodlarına çevrilməsi ilə bağlı məlumatları Kremlin onilliklər boyu “günahsız yumşaq güc" mərkəzləri kimi təsvir etdiyi qurumların son pərdələrini qopardı, mərkəzləri ifşa etdi. Aşkarlanmamış sxem maraqlıdır: “Rossotrudniçestvo”nun (Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin yurisdiksiyasında olan muxtar federal hökumət orqanı) himayəsi altında Afrika gəncləri Rusiyada pulsuz təhsil və yüksək maaşlı iş illüziyaları ilə aldadılır, lakin gəldikdən sonra ağır müqavilələrə məcbur edilir, hücum bölmələrinə və ya Rusiyanın dərinliklərindəki müdafiə xətlərinə göndərilirlər.
Bu açıqlama qəti şəkildə sübut edir ki, sözdə “mədəni mərkəzlər” Rusiya kəşfiyyat xidmətləri tərəfindən dərin hibrid və gizli əməliyyatlar üçün sadəcə hüquqi örtükdür. Bu dağıdıcı fəaliyyət Bakıdakı son hadisələr fonunda xüsusi geosiyasi kontekst götürür. 2025-ci ilin fevral ayında Azərbaycan hakimiyyəti təşkilatın öz ərazisindəki fəaliyyətini sərt şəkildə yatırdı. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Moskvaya rəsmi nota göndərərək Bakıdakı “Rus Evi”nin dərhal bağlanmasını tələb etdi.
Rusiya tərəfi yöndəmsiz şəkildə missiyanın fəaliyyətrini dayandırmasını "sahibkar tərəfindən binanın qəfil satılması" ilə əsaslandırmağa çalışdı. Lakin ekspert icması əsl səbəbləri başa düşdü: Bakı hüquqi statusun kobud şəkildə pozulmasını və platformanın xarici siyasi narrativləri təbliğ etmək üçün istifadəsini sənədləşdirib. Azərbaycanın qanuni hərəkətlərinə cavab olaraq, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova adi qeyri-müəyyən açıqlaması ilə mərkəzin yalnız "humanitar əlaqələr"lə məşğul olduğunda israr etdi.
Mərkəzin mümkün bərpası ilə bağlı şayiələr vaxtaşırı pərdəarxası gəzdiyindən, “Rossotrudniçestvo”nun Afrikada işə qəbul şəbəkələri haqqında rəsmi məlumatlar Azərbaycan rəhbərliyinin bu casus hücrəsinin dövlət qurumlarının ixtiyarına qayıtmasını istisna etməsi üçün əsas arqument olmalıdır.
Azərbaycan presedenti unikal deyil, çünki Rusiya varlığının oxşar “təmizlənməsi” təhlükənin miqyasını qəbul edən bir sıra ölkələri bürüdü. 2025-ci ildə yerli kəşfiyyat orqanları bu mərkəzlərdə çalışanların mədəni diplomatiyanın hüdudlarından kənara çıxması hallarını sənədləşdirdikdən sonra Moldova və Suriyada "Rus Evi"nin fəaliyyəti tamamilə bloklandı. "Dil kursları" və "tarix mühazirələri" adı altında təsir agentlərinin sistematik şəkildə işə götürülməsi, informasiya və psixoloji əməliyyatların əlaqələndirilməsi Rusiya üçün kəşfiyyat məlumatları toplanmasdını ortaya çıxardı. Ən dəhşətli qalmaqal Avropanın mərkəzində - Berlində baş verir. Burada yerli "Rus Evi" fəaliyyətini davam etdirir və Avropa İttifaqı sanksiyaları qanunvericiliyindəki boşluqlardan istifadə edir.
Alman araşdırmaçı jurnalistləri və Dezinformasiyaya Qarşı Mübarizə Mərkəzi açıq şəkildə bildirir ki, “Rossotrudniçestvo”nun Berlin şöbəsi Almaniya və NATO-ya qarşı hibrid hücumlar üçün əsas koordinasiya qərargahına çevrilib. Hüquqi fəaliyyət göstərərkən gizli rus zabitləri radikal siyasətçilərlə əlaqə qurur, Kreml tərəfdarı etirazları maliyyələşdirir və diplomatik toxunulmazlıqdan istifadə edərək casusluq edirlər. Alman bürokratiyası isə güc tətbiq etməkdən çəkinir.
“Rossotrudniçestvo”nun Latın Amerikasından Asiyaya qədər bütün dünyada fəaliyyətinin sistemli təhlili göstərir ki, "Rus Evi” şəbəkəsi Kremlin kəşfiyyat doktrinasının köməkçi elementləri kimi fəaliyyət göstərir. Bu obyektlər üçün maliyyələşdirmə qapalı kanallar vasitəsilə təmin edilir və əsas vəzifələri Aleksandr Puşkinin əsərlərini təbliğ etmək deyil, ev sahibi ölkələrdə zəiflikləri müəyyən etmək, loyalları cəlb etmək və qeyri-sabitliyə yol açmaq vəzifəsi daşıyan xarici kəşfiyyat zabitləri tutur.
Afrikada kadr qaçaqmalçılığının ifşası “mədəniyyət mərkəzlərini” bütün suveren dövlətlərin əks-kəşfiyyat agentlikləri üçün rəsmi hədəflərə çevirərək son damla oldu.