Hesabat gənclərin cəlb edilməsində müəyyən irəliləyişlərin olduğunu göstərir
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin (DİM) icrasında getdikcə aydın olur ki, 2030-cu il Dayanıqlı İnkişaf Gündəliyinin mərkəzində dayanan 17 Məqsədlərə nail olmaq üçün qəti kurs dəyişikliyi lazımdır. Belə kurs dəyişikliyi təkcə 2030-cu il Gündəliyinin həyata keçirilməsinin sürətləndirilməsini deyil, həm də gənclərin sosial-iqtisadi sistemlərdə transformativ dəyişiklikləri idarə etmək üçün gücləndirilməsini tələb edir. Gənclərin enerjisindən istifadə etmək innovativ ideyaları üzə çıxara və durğun proseslərə tez-tez təkan verə bilər.
Gənclərin DİM proseslərində iştirakının vacibliyi ən yüksək səviyyədə tanınır. Məsələn, BMT Baş katibinin iqtisadi və sosial məsələlər üzrə müavini Li Junhua Dayanıqlı İnkişaf üzrə Yüksək Səviyyəli Siyasi Forumun iyul sessiyasındakı yekun bəyanatında gənclər nümayəndələrinin mühüm rol oynadığını vurğuladı. Bu şərh müəllifin və digər iştirakçıların forumda ki, təcrübələrinə əsaslanaraq gənclərin cəlb edilməsində irəliləyişi vurğulayır. O, həmçinin əlavə diqqətə layiq olan mənalı əlaqənin üç sütununa işarə edir: 1) təmsil; 2) inklüzivlik; və 3) səlahiyyətləndirmə.
Qeyd edildiyi kimi, BMT sisteminin özü gənclərin DİM-lərə və əlaqəli proseslərə cəlb edilməsində nümayiş etdirilən irəliləyişlər əldə etmişdir. Məsələn, Baş Katibin Gənclər üzrə Elçisi BMT-nin gənclərlə bağlı təşəbbüslərinə birgə və inteqrasiyalı yanaşmanı təşviq edir. Bundan əlavə, 2018-ci ildə BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş gənclərin iştirakını artırmaq üçün “Youth2030, BMT-nin Gənclik Strategiyası”nı işə saldı. BMT 2021-ci ildən bəri Youth2030-un tərəqqi hesabatlarını dərc edib və hesabatın üçüncü nəşrinin əsas nəticələrini forumun son yan tədbirində paylaşıb. Hesabat gənclərin cəlb edilməsində müəyyən irəliləyişlərin olduğunu göstərir.
Bununla belə, o, eyni zamanda mənalı iştirak, gənclər arasında müxtəlifliyi dərk etmək və ən təcrid olunmuş gəncləri dinləməklə bağlı davamlı problemləri qeyd edir. Beynəlxalq səviyyədə BMT digər institusional dəyişikliklərlə yanaşı, BMT-nin Gənclər Ofisinin yaradılması vasitəsilə bu problemləri həll etməyi planlaşdırır. Bununla belə, regional, milli və yerli səviyyələrdə mənalı əlaqəni təşviq etmək də vacibdir.
Tədbirdə həmçinin müxtəlif ölkələrdən olan gənclərin rəyi də iştirak etdi və onlar irəliyə doğru irəliləyişdə gənclərin mənalı iştirakını dəstəkləmək üçün üç mülahizəni vurğuladılar.
Nümayəndəlik: Təklif olunan məzmunun gənclərin müxtəlif baxışlarını, fikirlərini və mövqelərini əks etdirməsini təmin etmək üçün hərtərəfli və təkrarlanan nəzərdən keçirmə proseslərinin aparılması;
İnklüzivlik: Gənclərin demoqrafik qrupları daxilində azlıq qruplarını nəzərə almaq və geniş gəncləri hədəf alan məsləhətləşmələr aparmaq; və
Gücləndirmə: Gənclər Şuraları kimi platformalar vasitəsilə gənclərin rəhbərlik etdiyi təşəbbüsləri davamlı olaraq dəstəkləmək, eyni zamanda inam və bilik yaratmaq üçün təhsil və potensialın inkişafına diqqət yetirmək.
Gənclərin təmsilçiliyi, inklüzivliyi və gücləndirilməsi DİM proseslərinə necə töhfə verə bilə?
Üç mülahizə bir neçə səbəbə görə diqqətə layiqdir. Birincisi, gənclərin cəlb edilməsinin vacib olduğu şübhə doğurmasa da, kimin iştirak edəcəyini düşünmək də eyni dərəcədə vacibdir. Tədqiqatlar göstərir ki, fəal gənclər iqtisadi cəhətdən daha az imtiyazlı və daha az təhsilli ailələrdən olanları kənarda qoyaraq, daha çox üstünlüklü sosial qruplardan olurlar. Gənclərin daxilindəki müxtəlifliyi anlamaq, təcrid olunmuş şəxsləri müəyyən etmək, onların fikrini aktiv şəkildə axtarmaq və inklüziv düşüncəni inkişaf etdirmək çox vacibdir. Təhlükəsiz və mənalı iştirak üçün imkanların yaradılması və öyrənmə imkanlarının təmin edilməsi də vacibdir.
Gənclərin mənalı iştirakına daha çox diqqət yetirməyin başqa bir səbəbi onların DİM proseslərinə potensial töhfələridir. Dayanıqlı İnkişaf üzrə Yüksək Səviyyəli Siyasi Forumun DİM-lər üzrə irəliləyişin hərtərəfli və əhatəli qiymətləndirilməsinə yönəlmişdir. Bu kontekstdə gənclərin, xüsusən də izləmə və nəzərdən keçirmə proseslərində iştirakının təmin edilməsi DİM-in performansını yaxşılaşdırmaq imkanı yaradır. Nümayəndəliyi genişləndirmək, geniş əhatəli olmaq və müxtəlif gənclərin demoqrafik xüsusiyyətlərini gücləndirmək üçün səy göstərilərsə, gənclər izləmə və təhlil üçün ən əhəmiyyətli töhfələri verəcəklər.
Üçüncüsü, qərar qəbul edənlər dərk etməlidirlər ki, daha həvəsli gənclərin bəziləri sadəcə qayğının passiv alıcıları deyil, həm də gələcəyin idarəçiləri kimi gənclərlə bağlı məsələlərdə təcrübə təmin edə bilərlər. Beləliklə, gənclərin mənalı iştirakı daha yaxşı qərarların qəbul edilməsində mühüm rol oynayır. Buna nail olmaq, təkmilləşdirilmiş siyasətlərin və daha ədalətli cəmiyyətin həyata keçirilməsində gəncləri bərabərhüquqlu tərəfdaşlar kimi tanımaq üçün düşüncə tərzində dəyişiklik tələb edə bilər. Sosial tərəfdaşlığa əsaslanan, gənclərin DİM-lərə və onların həyata keçirilməsinə sahib çıxmalarına imkan verən yanaşma məqsədlərdə irəliləyişi sürətləndirmək üçün çox vacibdir.
Məqalə Azərbaycab Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin dəstəyi ilə “Tolerantlıq” Sosial Araşdırmalar İctimai Biriliyi tərəfindən həyata keçirilən “Regionlarda Davamlı İnkişaf Məqsədlərinin onlayn təşviqi” layihəsi çərçivəsində həyata dərc edilir.