\"Ərəb baharı\" oyununda Qafqaz da yer tutur

Dünən politoloq leyla Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Milli və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin reallaşdırdığı "Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti - 94" layihəsi çərçivəsində "Dəyişən Geosiyasi Kontekstdə Azərbaycan-Türkiyə Münasibətləri" adlı konfrans idi. Azərbaycan və Türkiyədən olan ekspertlərin qatıldığı bu 3 saatlıq konfransın birinci hissəsi "Türkiyə - Azərbaycan münasibətlərinə 20 ildən sonra baxış" mövzusuna həsr olundu. Politoloq Elxan Şahinoğlunun moderatorluğu ilə keçirilən bu hissədə Qazi Universitetinin təmsilçisi Dr. Mehmet Seyfettin Erol və Azərbaycanın Sülh Araşdırmalar Mərkəsinin təmsilçisi Dr. Elxan Mehdiyev çıxış etdilər.

"Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin yeni yol xəritəsi hazırlanmalıdır" İlk olaraq çıxış edən L.Əliyevanın təqdimatında konfransın müzakirə hədəfində 3 əsas məsələ dururdu. Birincisi, Türkiyə - Azərbaycan münasibətlərinin təməlinin aydınlaşdırılması, ikincisi, iki ölkə arasında siyasi bağlılıq nə dərəcədədir və üçüncüsü, regional geosiyasi kontekst Azərbaycan - Türkiyə əməkdaşlığına necə təsir edir?

Politoloq Elxan Şahinoğlu bildirdi ki, bu gün Türkiyə və Azərbaycan münasibətlərində ciddi problemlər qalmaqdadır. "Düzdür, son illər iqtisadiyyat, enerji sahəsində əməkdaşlıq yüksəlib, amma bu siyasi müstəviyə təsir göstərməyib. Misal üçün, İsraillə bağlı məsələlərdə Azərbaycan - Türkiyə arasında ziddiyyətlər mövcuddur. Qəbələ RLS-lə bağlı məsələlərdə fikir ayrılıqları var. Fransa Senatının qərarından sonra müəyyən problemlər var. O, ümid edir ki, bu problemlər həllini tapacaq.

Dr. Mehmet Seyfettin Erol düşünür ki, Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığı davam edən geosiyasi anlamda dəyərləndirilməlidir:

"Əgər biz əməkdaşlığın gələcyi ilə bağlı proqnoz irəli sürmək istəyiriksə bölgə durumunu, Türk dünyası içərisində yaxınlaşmanı, qlobal baxışları bilməyimiz vacibdir. Əgər Ankara və Bakı arasında ciddi əlaqə qurulmasa Türk dünyası perspektivsiz olacaq. Türk dünyasının inkişaf yolu Ankara və Bakı arasında anlaşmasından keçir. Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin yeni yol xəritəsi hazırlanmalıdır".

Onun sözlərinə görə, Avropada geosiyasi durumu və bu kontekstdə Qafqazın tutduğu rolu qiymətləndirmək lazımdır.

REKLAM

"Həm enerji mənbələri ilə bağlı, eyni zamanda Rusiya və İran üzərindən yürüdülən siyasətə dair bir sıra ssenarilər mövcuddur. Bu baxımdan Qafqaz çox ciddi rola malikdir"

M.Erol bildirdi ki, Gürcüstan və Rusiya arasında 2008-ci il münaqişəsi regionda situasiyanı dəyişdi və bölgədə hər an partlamağa hazır olan sorunların mövcudluğunu göstərdi. "2008-ci il Türkiyənin xarici siyasətində də dönüş nöqtəsidir. Ermənistanla münasibətləri normallaşdırma prosesi başladı və bunu Rusiya - Gürcüstan savaşına bağlayıram".

"Türkiyə Qərbin Qafqazla bağlı yeni projesinin tərəfdarıdır"

Ekspertin sözlərinə görə, Qafqaz regionu ilə bağlı qlobal olaraq müxtəlif hadisələr gerçəkləşib, addımlar atılıb. Sovetlər Birliyinin dağılması geosiyasi prosesdə birinci addım, 11 sentyabr hadisəsindən sonra regionda antiterrorizm tədbirlərinə başlanılması ikinci addım, Rusiya - Gürcüstan münaqişəsi 3-cü addım. Ermənistanla münasibətləri normallaşdırma məqsədilə atılan addımlar 4-cü addım ola bilər:

"Türkiyə Ermənistanla bəlli protokollar dövrünə daxil oldu, suallar yarandı, nəticə olmadı. Amma Türkiyənin bu və digər istiqamətdə atdığı son addımlar Bakı ilə gerçəkləşdirməli olduğu yeni yol xəritəsinin detalları ortaya çıxır".

Ekspert düşünür ki, Qafqaz Türkiyə və türk dünyasının hədəfində olan bir coğrafiyadır, Türkiyə ilə Orta Asiya arasında bir körpüdür. Bu körpü nəzarətdə olmasa türk dünyası və Türkiyə üçün önəmlilik baxımdan çatışmazlıq olacaq.

Ekspertə görə, Türkiyə 2000-ci illərin əvvəllərindən Azərbaycan və Gürcüstanla sıx əməkdaşlığa başladı, amma rus-gürcü savaşı bu strategiyanın qarşısını kəsdi: "2008-ci il savaşı Gürcüstanın təhlükəsizliyinin çətin durumda olduğunu göstərdi. Türkiyə bölgədə yeni Qafqaz qurulmasında yeni bir rol oynamaq istəyir. Türkiyə Qərbin Qafqazla bağlı yeni projesinin tərəfdarıdır. Ermənistan isə bu projesinin tamamlayıcısı rolundadır. Onun Rusiyanın tabeliyindən qoparma zərurəti var".

"Azərbaycanın "Ərəb baharı"nın önə çıxan tələblərini göz önündə saxlamalıdır"

Erolun sözlərinə görə, Türkiyə və Azərbaycan arasındakı problemlər onu göstərdi ki, iki ölkə arasında əsaslı təməl münasibətlər qurulmayıb: "Türkiyə və Azərbaycan gürcü-rus böhranından özlərinə görə vacib nəticələr çıxarmalı idilər. Eyni zamanda qeyd edim ki, siyaslər arasında nə qədər dalğalanmalar olursa olsun, alt təməl çox qüvvətlidir. Hədəfdə xalqlar arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Bunlar vaxtında qiymətləndirilsəydi, Türkiyə və Azərbaycan daha yaxın ola bilərdi".

Erol iki ölkə arasında münasibətlərin dərinləşməsi üçün təkliflər saəsləndirdi:

1. Iki ölkə arasında münasibətlərin daha da dərinləşdirməsi üçün bütün istiqamətlər üzrə addımlar atılmalıdır;

2. Tərəflər bir-birlərini zəiflədən həmlələrdən, bəyanatlardan, çıxışlardan qaçmalıdırlar. Bu gün Türkiyə və Azərbaycan sadəcə iki ölkəni deyil, bütün türk dünyasını əhatə edir.

3. Media üzrəindən bir çox çıxışlar yürüdülməməlidir. Media çox rahat manipulyasiya edilə bilir, bu da münasibətləti daha çox çıxılmaz vəziyyətə gətir;

4. Lobbilər Qarbağ, erməni sorunu kimi mövzuları diqqətdə saxlamaliykən, bir-birlərinə qarşı çıxmağı dayandırmalıdırlar;

5. QHT-lər arasında əməkdalıq gücləndiriməlidir. Bunlar iki ölkə arasında bir sıra problemlərin həllində mühüm rol oynaya bilər.

6. Bakının "Ərəb baharı" prosesində ortaya çıxan nəticələrlə yaxından tanış olması lazımdır. Ya öz problemlərinizi özünüz birlikdə həll etməlisiniz, yoxsa kənardan digərləri müdaxilə edə bilər.