Dünya bazarında neftin qiymətinin artma prosesi davam edir. Nyu- Yorkun "NYMEX" birjasında WTİ markalı neft 0,45 dollar yüksələrək 89,92 dollar olub. Londondakı "ICE" birjasında isə Brent markalı neft 0,46 dollar bahalaşaraq 93,20 dollar təşkil edib.
İqtisadçılara görə, "qara qızıl"ın sürətlə bahalaşması Avropa Birliyi iqtisadiyyatında müşahidə edilən böhranın, eləcə də Amerika iqtisadiyyatındakı durğunluğun fonunda neftin dünya bazar qiymətinin kəskin artımı birmənalı qarşılanır. Baxmayaraq ki, Birləşmiş Ştatlarda noyabr-dekabr aylarında yanacağa tələbatın artması nəticəsində neftə də tələbat artmışdı. Lakin bu, neftin qiymətinin kəskin artması üçün əsas yarada bilməz. İstər OPEK, istərsə də inkişaf etmiş ölkələrin açıqlamalarında neftə olan tələbatın kəskin artımı müşahidə edilməyib. Neftin bahalaşması iqtisadi səbəblərlə əsaslandırılmır. Burada süni, spekulyativ amillərin rolu var. Bu da dünya iqtisadiyyatında müəyyən narahatlığa gətirib çıxaracaq.
Xatırladaq ki, OPEK-in builki iyun toplantısında neftin 1 barelinin 100 dolları aşması arzuolunan hesab edilmədi. Güman olunurdu ki, neftin qiyməti 70-80 dollar intervalında stabilləşəcək. Amma son psixoloji artımlardan sonra Amerikanın əksər investisiya şirkətləri, o cümlədən City Morgan 2011-ci ilin ortalarına qədər neftin qiymətinin 100 dolları keçəcəyi, 2012-ci ildən isə 120 dollara satılacağı barədə proqnozlar verməkdədir.
İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzindən ekspertlər bildirir ki, indiki qiymət artımları nə neft istehsalçıları, nə də istehlakçıları üçün məqbul hesab edilir. Çünki neftin qiymətinin bahalaşması davam edəcəyi halda, dünya iqtisadiyyatını ciddi problemlər gözləyəcək. Neftin qiymətinin psixoloji həddi keçməsi dünya iqtisadiyyatı üçün arzuolunan deyil. 2011-ci ilin əvvəllərində neftin qiymətinin 100 dollarlıq psixoloji həddi keçəcəyi halda, dünya iqtisadiyyatını kifayət qədər ciddi böhran gözləyir. Belə bir proqnoz var. Çünki neftin qiymətinin spekulyativ artımları sonrakı mərhələdə dünya iqtisadiyyatında, xüsusən də Avropa Birliyində böhranın müşahidə olunması ilə nəticələnə bilər. O baxımdan indiki qiymət artımlarının kifayət qədər qorxulu mesajı var.
İqtisadçılar bildirir ki, neft ölkəsi kimi Azərbaycan prosesdə maraqlıdır. Lakin nə Azərbaycan, nə də digər neft ölkələri süni və spekulyativ qiymət artımına tərəfdardır. Çünki belə artımların sonrakı mərhələdə kəskin qiymət azalmaları ilə əvəz olunduğunu bilirlər. Bu da Azərbaycanın perspektiv gəlirlərinin azalmasına səbəb olar.
|