Bu günlərdə Bakı Rus Dram Teatrında premyerası keçirilən "Yaddaş" filmi Qarabağ müharibəsi, insani dəyərlər, 90-cı illərin əvvəllərindəki milli ideyanın istehlak ideyasına transformasiya olunması, pak adamların ruhuna rahatlıq verməyən hay-küylü, yoxsul ruhlu urbanizasiya gerçəkliyi haqdadır. ANS Şirkətlər Qrupunun prezidenti Vahid Naxışın ssenarisi ilə çəkilən bu filmdə cərəyan edən hadisələr 1991-ci ilə - müharibə vaxtına təsadüf edir. Dörd "əfqan" dost - şiə şəhidlərinin adını daşıyan Əli, Həsən, Hüseyn və Azər Qarabağın dağ kəndinə gedir. Azər dostlardan birinin bacısı Arzu ilə nişanlanmaq istəyir. Nişan mərasimi zamanı silahsız kəndə erməni yaraqlıları və Rusiya hərbçiləri hücum edir.

Bu, Vahid Naxışın fantasmaqoriyalı təxəyyülünün məhsulu deyil, belə hadisələr Qarabağda çox olub. Amma dinc yaşayış məntəqələrinə hücumların içərisində ən faciəlisi Xocalının işğalı və onun əhalisinin məhv edilməsi idi. Yaraqlıların azərbaycanlı qonşularını gizlətmək cəhdinə görə erməni ailəsini cəzalandırması süjeti də filmdə yer alır və bu da təxəyyül məhsulu deyil. Belə hadisələr də az olmayıb.

Əfqan müharibəsi təcrübəsi olan dostlara silah əldə etmək müyəssər olur. Onlar erməni yaraqlıları və mənəviyyatca pozulmuş Rusiya hərbçiləri ilə qeyri-bərabər döyüşə girirlər. Dostlardan üçü qəhrəmancasına həlak olur, Azər isə ağır yaradan sonra koma vəziyyətində Bakı klinikasında çarpayıda yatır.

On doqquz gün keçəndən sonra o, bir anlığa ayılır ki, öz xəyalları vasitəsilə tamaşaçılara öz tarixçəsini danışsın və ruhları Bakının alt-üst edilmiş məhəllələrində və başları üzərində sallanan çoxmərtəbəli binalar arasında dolaşaraq rahatlıq tapmayan dostlara qoşulsun.

Qarabağ müharibəsi və ağrı bu filmdə yanaşıdır - itkilərin ağrısı və möhtəkirlik sayəsində dövlətlənib varlılar sıralarına girənlərin ayaqlar altına salıb tapdaladığı ümidlərin ağrısı. Film hərbi münaqişələrdən iztirablara düşmüş müxtəlif xalqların filmləri kimi ziddiyyətli və mürəkkəbdir.

Filmə müxtəlif yöndən baxmaq olar. Ayrı-ayrı qüsurlara görə onu tənqid etmək də mümkündür. Amma Naxışın qeyd etdiyi kimi, tənqid hər zaman gələcəkdə daha maraqlı film çəkmək imkanı verir. Amma bəlkə də nöqsan axtarmağa lüzum yoxdur - kiçik büdcəli bu film təsirlidir. O, filmin qəhrəmanları kimi yarı dağıdılmış gerçəkliklə idealist gələcəyin xiffəti arasında çapalayan bir çoxlarının ruhuna toxunur. ("Turan")