"Kür" vətəndaş cəmiyyəti qərargahı və KİV nümayəndələri cari ilin mayında Mərkəzi Aran rayonlarında baş verən daşqın nəticəsində ən çox ziyan dəymiş Sabirabad rayonuna növbəti səfərini həyata keçirib.
Jurnalistlər, ekoloqlar və hüquq müdafiəçilərindən ibarət qrup daşqından ziyan çəkmiş insanların müvəqqəti məskunlaşdığı yerlərə, bir sıra kəndlərə baş çəkib, habelə yerli fəallar və hakimiyyət nümayəndələri ilə görüşlər keçirib.
Görüşlərin və vizual müşahidələrin nəticələri göstərib ki, daşqından iki aydan çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, hakimiyyət onun nəticələrinin minimuma endirilməsi üçün zəruri tədbirləri görməyib. Əhali qida ilə, tibbi xidmətlə aşağı səviyyədə təmin edilir. Binalara, infrastruktura və kənd təsərrüfatına vurulan ziyan hesablanmır. Bir çox insanlar yaşamaq üçün vəsaitdən məhrum olublar. Suyun artıq çəkildiyi kəndlərdə mənzillərin və həyatın bərpa edilməsi üzrə tədbirlər görülmür.
Rəsmi məlumatlara görə, daşqın 110 min ha əraziyə və 30 minə yaxın evə ziyan vurub. Minlərlə ev uçub və ya qəza vəziyyətindədir. Qeyri-hökumət təşkilatları daşqının əsas səbəbi kimi su təsərrüfatının yaxşı idarə olunmadığını və irriqasiya məqsədilə ayrılmış 1 milyard manatın məqsədli xərclənmədiyini göstərirlər.
Qərargahın yaxın gələcək üçün planları da açıqlanıb. Vətəndaş cəmiyyətinin daşqının nəticələrinin aradan qaldırılması prosesində səmərəli iştirakı məqsədilə dörd işçi qrupun: ekoloji, iqtisadi, insan hüquqları və tibbi qrupların yaradılması nəzərdə tutulur.
Qrupların fəaliyyəti real vəziyyətin monitorinqindən, təsərrüfatlara vurulan ziyanın müəyyən edilməsindən, ekoloji vəziyyətin qiymətləndirilməsindən, irriqasiya məqsədilə ayrılmış vəsaitlərin xərclənməsinin monitorinqindən, daşqından ziyan çəkmiş vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsindən ibarətdir. Yaxın günlərdə qərargah daşqına məruz qalmış rayonların problemlərinin həllinə yönəlmiş bir sıra görüş və aksiyalar keçirmək niyyətindədir. Buraya Sabirabad, Saatlı, Salyan, İmişli, Kürdəmir, Şirvan rayonları daxildir.
Belə ki, sözügedən səfərdə iştirak edən "Ayna" əməkdaşı da ərazidə hökumətin ciddi işlər görmədiyini müşahidə edib. Sabirabadın Ulacalı, Mürsəlli, Şıxlar kəndində əhaliyə dəymiş ziyanın həcminin müəyyənləşdirilməsi üçün hökumət nümayəndələri əraziyə baxış keçiriblər. Amma bir aydan çoxdur ki, kənddən su çəkilsə də, bərpa işlərinə start verilmir. Yerli sakinlər uçmuş təsərrüfat tikililərini, qapı-darvazalarını öz qüvvələri hesabına təmir edirlər. Amma var-yoxlarını itirmiş bu insanların gündəlik zəruri tələbat məhsullarını almağa pulları yoxdur. Bu səbəbdən də həsrətlə kompensasiya yolunu, evlərin və təsərrüfatların bərpasına başlanacaq günü gözləyirlər.
Ən dəhşətli vəziyyət isə Sabirabad rayonunun Qasımbəyli ərazi vahidliyindədir. Beş min nəfərdən çox əhalinin yaşadığı Qasımbəyli kəndi hələ də daşqın suları altındadır. Kür çayından Sarısu gölünə süni şəkildə yarılmış bəndin qarşısı hələ də kəsilməyib. Su çaydan Sarısu gölünə, oradan da kəndə axmaqda davam edir. Belə təəssürat yaranıb ki, hökumət, ümumiyyətlə, bu əraziləri su altından çıxarmağa maraq göstərmir. Bu səbəbdən də sakinləri kənddən 27 kilometr aralıda, amma təxminən hazırkı kəndin səviyyəsindən 2 metr aşağıda yerləşən şoran Zəngənə çölünə köçürmək niyyətindədirlər. Yerli əhalinin bu münasibətə etirazından sonra hökumət bu məsələ üzərində düşünəcəyini bildirib.
Zərərçəkən əhali ilə söhbət və vizual müşahidələr zamanı çoxsaylı qarpız, pomidor, yemiş, kartof plantasiyalarının, ərik və nar bağlarının su altında qalma nəticəsində məhv olması müşahidə edilirdi. Ekoloqların sözlərinə görə, subasma nəticəsində gücünü itirmiş torpaq üzərində yenidən təsərrüfat yaratmaq üçün azı beş il müddətə ehtiyac var. Amma bu 5 il ərzində əhalinin nə ilə dolanacağı sualına kimsə cavab vermir. Sabirabadda dolaşan şayiələrə görə, əhaliyə 3-5 min manat kompensasiya verməklə hökumət problemləri həll etmək istəyir. Amma evini, mal-qara, toyuq-cücə və bütün təsərrüfatını itirmiş əhali yenidən əvvəlki həyat səviyyələrinə dönmək üçün hər bir ailəyə 100-150 min manat həcmində kompensasiya verilməsini zəruri hesab edir.
Adamlar onlara verilən ərzağın az və ya keyfiyyətsiz olmasından, saxlanma şəraitlərindən də narazılıq edirlər. Sabir adına 1 saylı şəhər orta məktəbində sakinlərin dedikləri qismən təsdiqini tapırdı. Xarabalığı xatırladan məktəbdə antisanitariya hökm sürür. Amma məktəbin idman zalında əhali üçün düzəldilmiş yeməkxanada yeni kondisionerlər, istilik sistemi də quraşdırılmışdı. Adamlara sutka ərzində üç dəfə yemək, hər vədədə yarım litr qazsız su, 100 qram "Jalə" şirəsi də verilir. Amma əhali cib xərci və dəyişəcək paltar da tələb edir. Bir nömrəli tələbləri isə qısa müddətə evlərinə qayıtmalarına şərait yaradılması ilə bağlıdır.
|
