 |
çap et |  |
|
|||
Ölkədə müalicəsi böyük pullar tələb xəstələrin sayı artır. Şəkərli diabet, talassemiya, hemofiliya, QİÇS, onkoloji və böyrək xəstəlikləri əhalinin başının üstünü qara bulud kimi kəsib. Hökumət sadalanan xəstəliklərin bir neçəsi üzrə məqsədli dövlət proqramlarının gerçəkləşdirilməsinə maliyyə vəsaiti ayırsa da, xəstələrin statistikası artımdan xəbər verir. Xəstələrin sayının artması nə ilə əlaqəlidir? Bu sualla mütəxəssislərə müraciət etdik.
Diabet xəstələri çox, təminat az Azərbaycan Diabet Liqasının sədri Yeganə Sultanovanın dediklərindən bəlli oldu ki, ümumiyyətlə, dünyada şəkərli diabet xəstələrinin sayı artır. Buna səbəb - metobolizm prosesinin pozulması, hərəkətsizlik və genetik faktlardır. O qeyd etdi ki, say artması əsasən iki amillə bağlıdır. Birincisi, dövlət proqramı çərçivəsində diabetli xəstələrə pulsuz qlükometrlər paylanması və dərman təminatının yaxşılaşdırılması. Bu da şəkərli diabetli xəstələri qeydiyyata düşməyə sövq edib. 2009-cu ildə təxminən 110.000 diabetli xəstə qeydiyyata alınıb. Onlardan 22.000-ni I tibb şəkərli diabet xəstəsidir. Halbuki 2008-ci ildə təxminən 72.000 diabetli xəstə qeydiyyata alınmışdır. Beləliklə, ilkin mərhələdə 65 min nəfər üçün qlükometr nəzərdə tutulsa da, müraciət edənlərin sayı 100 minə çatıb: "Tələbat təminatdan az oldu". Yeganə Sultanova ikinci səbəbə aydınlıq gətirərkən qeyd etdi ki, 2005-2009-cu illəri əhatə edən dövlət proqramında profilaktikaya yer verilsə də, icra edilməyib. 700 talassemiyalı var, rəqəmi vuraq üçə "Savab Dünyası" Talassemiya Assosiasiyasının rəhbəri Nailə Quliyevanın gətirdiyi rəqəmə görə, hazırda 700 nəfərdən çox talassemiyalı xəstə qeydiyyatdadır. Lakin qeydiyyatda olanlarla mövcud xəstələrin sayı arasında fərq böyükdür. Əslində bu rəqəmi üçə vurmaq lazımdır. Onda dəqiq say bəlli olar. 2008-ci ildə bu rəqəm 550 nəfərə yaxın idi. Nailə Quliyeva artımın səbəbini qeydiyyat məsələləri, maarifləndirmənin aşağı səviyyədə olması və hökumətin müvafiq qanunun qəbulunu ləngitməsi ilə əlaqələndirir. Onun dediklərinə görə, 19 il öncə Yunanıstanda da eyni vəziyyət olubmuş. Hökumət nikaha daxil olanlara talassemiya geninin daşıyıcısı olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün məcburi analiz verməyi şərt kimi irəli sürüb. Assosiasiya sədri deyir ki, əgər hər iki gəncdə talassemiya geni aşkarlanarsa, onlara evlənmək qadağan edilmir. Sadəcə, onların uşaqlarının talassemiyalı doğulma riskinin 25 faiz olduğu bildirilir. Hamiləliyin 4-8-ci həftələrində perinatal müayinə yolu ilə ana bətnindəki uşağın talassemiya xəstəsi olub-olmadığına aydınlıq gətirilir. Beləliklə də anaya abort təklif edilə bilər. Çünki uşağın ömrü boyu qanla təminatına dair vəziyyətə aydınlıq gətirilir. Müsahibim hesab edir ki, ölkəmizdə də müvafiq qanun qəbul edilərsə, talassemiyalı xəstə uşaqlar doğulmasının qarşısını almaq olar. Əks halda... Qeyd etmək yerinə düşər ki, Azərbaycanda 600.000 nəfər talassemiya geninin daşıyıcısıdır. Ölkədə pul verilmədi, beynəlxalq təşkilat kömək əli uzatdı Mərkəzi Klinik Xəstəxananın nəzdindəki Hemofiliya Mərkəzinin rəqəmləri: 2008-ci ildə 1306, 2009-cu ildə 1248 nəfər hemofiliyalı xəstə qeydiyyatda olub. Hemofiliya Xəstələri Respublika Assosiasiyasının rəhbəri Gülnarə Hüseynovanın sözlərinə görə, xəstələrin say artımı düzgün diaqnozun qoyulması və qeydiyyatın nizamlı şəkil alması ilə bağlıdır: "Müvafiq dərman preparatları olarsa, hemofiliyalı xəstələr inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi, normal həyat sürə bilərlər. Bakıda yaşayan xəstələrin 40-50 faizi normal həyat tərzi sürür. Rayonlarda isə xəstə uşaqların bəzən hemofiliya xəstəsi olduğu belə məlum olmur. Əli kəsilən uşağın barmağına sellofon torba keçirmişdilər ki, qanı axıb ətrafı bulamasın. Səhəri uşaq artıq həyatda yox idi". Hemofiliyalılar üçün preparat donor qanından istehsal edilir. Bu da yüksək texnologiyalara əsaslandığından çox bahalıdır. Lakin insanın əlil olmasının qarşısını alır. Yeri gəlmişkən, hemofiliya və talassemiya xəstələri eyni proqram çərçivəsində maliyyələşdirilir. 2008-ci ildə proqrama 10, 2009-cu ildə 8, cari il üçün 11 milyon manat pul ayrılmalı idi. Lakin Səhiyyə Nazirliyi Maliyyə Nazirliyinə məktub yollasa da, ikincisi xəstələrin pulunu kəsir. Lazım olan məbləğ olmadığından dərman preparatların təminatında da problemlər yaşanır. Köməyə Dünya Hemofiliya Federasiyası çatıb. Bu ilin martına qədər xəstələrin istifadə edə biləcəyi dərman preparatını Azərbaycana yollayıb. QİÇS və inyeksion narkotik istifadəçiləri Ötən il İİV-ə 455 yeni yoluxma halı qeydə alınıb. Sağlamlığa Çağırış Alyansının əməkdaşı Aytəkin Əsgərovanın sözlərinə görə, QİÇS-lə bağlı yeni qanunda zərərin azaldılmasının da öz əksini tapmasına cəhd göstərilir. Məsələ ondadır ki, ölkəmizdə bu infeksiyaya yoluxanların 64 faizi inyeksion narkotik istifadəçiləridir. A.Əsgərova: "Bu onu göstərir ki, narkotik istifadəçilərinin sağlamlıqları nəzarətdə olmalıdır. Bu gün ölkədə 21 uşaq İİV infeksiyasının daşıyıcısıdır. Sözsüz ki, valideynlərinin sayəsində". Onkoloji xəstəliklərə gəldikdə, proqnozlara görə, həm ölkəmizdə, həm də dünyada ilbəil bu xəstəlikdən ölənlərin sayı artacaq. Belə görünür ki, ilbəil dövlətin məqsədli proqramlara ayırdığı vəsaitin məbləği artacaq. Çünki sadaladığımız xəstəliklərin, demək olar ki, hamısı ömür boyu müalicə tələb edir. Amma qəribədir ki, dövlət tərəfindən ayrılan vəsaitlər hesabına mövcud xəstəliklərin müalicəsi ilə yanaşı, profilaktikaya da yer ayrılmır. Özü də bəzi hallarda bunun üçün pul xərcləmək lazım deyil, sadəcə, müvafiq qərarlar, qanunda yeni dəyişikliklər etmək kifayətdir. Əlbəttə, maarifləndirməni də ikinci plana keçirmək düzgün olmazdı. Əks halda, dövlətin sosial yükü artacaq və təbii olaraq sayı artan xəstələrin və xəstəliklərin xərclərini qarşılaya bilməyəcək. Hazırda bu proses başlayıb. |
