Fizika və riyaziyyat kimi fundamental elmlərin inkişaf səviyyəsinin, bu elmlərdəki vəziyyətin dəyişmə dinamikasının təhlili hər bir ölkədə bütövlükdə elmin mövcud durumu və perspektivləri haqda fikir yürütməyə imkan verir. Şübhəsiz, bu fakt bütün təbiət və texniki elmlərin fizika və riyaziyyatın nailiyyətləri və metodlarından birbaşa bəhrələnməsi ilə izah olunmalıdır. Belə ki, texniki fənlərdə istifadə edilən hesablanma üsulları, təbiət elmlərində tətbiq olunan avadanlıq və tədqiqat metodları mahiyyət etibarilə fizika və riyaziyyatın əldə etdiyi nəticələrin praktikada tətbiqindən başqa bir şey deyil. Bu baxımdan Azərbaycanda fizika və riyaziyyat elmlərinin indiki vəziyyətinin, onların müəyyən zaman kəsiyində inkişafındakı meyillərin araşdırılması elmimizin gələcəyini proqnozlaşdırmaq üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 may 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq olunmuş "Azərbaycan Respublikasında 2009-2015-ci illərdə elmin inkişafı üzrə Milli Strategiya"sı, bu sənəddə nəzərdə tutulan islahatlar proqramı belə analizin əhəmiyyətini xeyli dərəcədə artırır. Məlumdur ki, Milli Strategiyanın əsas vəzifəsi elmimizin qarşısında duran problemlərin tez və effektiv şəkildə həllinə nail olmaq, elmin idarə olunmasının, maliyyələşdirilməsinin, mütəxəssis hazırlığını beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmaqdır. İstənilən problemin həlli isə ilk növbədə onun hərtərəfli araşdırılmasından başlayır. Yalnız qərəzsiz, subyektiv faktorlardan maksimal dərəcədə uzaq olan təhlil gələcəkdə qəbul ediləcək qərarların səmərəliliyinə zəmanət verə bilər.

İxtiyari elm sahəsinin, elmdaxili istiqamətlərin vəziyyətini müxtəlif metodlarla araşdırmaq mümkündür. Məsələn, fizika və riyaziyyatın inkişaf dinamikasını öyrənmək məqsədilə bu sahələr üzrə elmi dərəcəli mütəxəssislərin sayını, onun dəyişmə dinamikasını araşdırmaq mümkündür. Bu məqalədə qəbul edilmiş qiymətləndirmə sistemi başqa meyarlara söykənir. Belə ki, apardığımız araşdırma fizika və riyaziyyat üzrə 1996-2007-ci illəri əhatə edən dövrdə beynəlxalq jurnallarda çap olunmuş elmi məqalələrin, bu məqalədə verilmiş istinadların təhlilinə əsaslanır. Hesab edirik ki, beynəlxalq jurnallarda çap olunmuş və deməli, beynəlxalq səviyyədə ekspert rəyindən keçmiş elmi əsərlər fizika və riyaziyyatda formalaşmış vəziyyətin daha gerçək mənzərəsini yaradır.

Araşdırmalar üçün tələb olunan informasiyanı beynəlxalq məlumat bazalarından əldə etmək olar. Beynəlxalq praktikada elmin müəyyən sahələri üzrə ixtisaslaşan məlumat mənbələri mövcuddur. Onlardan istifadə etməklə hər bir alimin məqalələri, bu məqalələrdə verilmiş istinadlar haqda məlumat əldə etmək mümkündür. Riyaziyyat sahəsində Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin MathSciNet (American Mathematical Society, www.ams.org), Avropa Riyaziyyat Cəmiyyəti və Almaniya Universitetlərinin birgə saytı Zentralblatt MATN (www.zentralblatt-math.org/zmath/en), nüvə və yüksək enerjilər fizikası istiqamətində ABŞ-ın Stenford Universitetindəki "Stenford Xətti Sürətləndirici Mərkəzi"nin (SLAC) (Stanford Linear Accelerator Center, www.slac.stanford.edu) bazaları belə məlumat mənbələri rolunu oynaya bilər. Üstünlüklərinə baxmayaraq, konkret sahə və istiqamətlərə görə ixtisaslaşan məlumat bazaları müxtəlif prinsiplər əsasında tərtib olunur.