Yay fəslində ayaqüstü qidalanma, tez hazırlanan yeməklərin, xüsusilə də dönər, hamburger və bu növ yeməklər sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Əslində, ayaqüstü qidalanma bütün fəsillərdə mədənin düşmənidir. Yay aylarında bu növ qidalar daha tez xarab olmağa və zəhərlənmə yaratmağa qadir olduğundan təhlükənin səviyyəsi də artır. Əgər həmin qidaların hazırlandığı yerlərdə antisanitariya halları mövcuddursa, onda sağlamlığa təhlükə daha da yüksəlir. Əksər dönərlərin vəziyyəti və dönər hazırlayanların geyimi isə göz qabağındadır.
Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin (RGEM) paytaxtdakı obyektlərdə keçirdiyi reydlər isə təkcə havaların istiləşməsilə əlaqədar deyil, həm də son vaxtlar qida zəhərlənmələrinin sayının artması ilə bağlıdır. Zəhərlənənlər arasında toyuq ətindən dönər yeyənlər də var. Mərkəzin məlumatına görə, xüsusilə toyuq ətindən hazırlanmış dönərlərin yeyilməsi nəticəsində hər ay 8-10 zəhərlənmə faktı qeydə alınır. Çünki toyuq ətinin infeksiyalaşma ehtimalı daha böyükdür.
Onu da öyrəndik ki, toyuq dönərləri xaricdən gətirilən toyuq budlarından hazırlanır. Demək olar ki, heç yerdə ölkə broylerlərinin məhsulu olan toyuq ətindən istifadə olunmur. Çünki yerli quşçuluq fabriklərinin məhsulları bahadır. Toyuq ətinin 1 kq-ı 3 manatdan yuxarıdır. Buna görə də, həmin məhsullardan dönər hazırlayıb satmaq sərfəli deyil. Xaricdən təxminən 1 manata alınıb gətirilən toyuq budlarından hazırlanan toyuq dönərləri isə daha çox pul qazanmağa imkan yaradır.
Hazırda Azərbaycana əsasən ABŞ və Braziliyadan ucuz qiymətə alınan toyuq budları gətirilir. Lakin xaricdən gətirilən toyuq budları dad və keyfiyyətinə görə yerli məhsullarla müqayisədə geri qaldığından əhali getdikcə ondan imtina edir.
RGEM-in 11 yanvar 2006-cı il tarixli 1 saylı qərarına əsasən, ölkə ərazisində toyuq ətindən dönər hazırlanması və satışı qadağan edilib. Qurumun əməkdaşı Ziyəddin Kazımovun bildirdiyinə görə, "quş qripi" təhlükəsinin tüğyan etdiyi vaxtdan qüvvəyə minən həmin qadağa hələ də ləğv edilməyib. Amma müşahidələr göstərir ki, dönər satışı ilə məşğul olan əksər obyektlər bu qadağaya məhəl qoymur. Onun sözlərinə görə, mərkəzin əməkdaşları mütəmadi olaraq reydlər keçirir, qadağaya məhəl qoymayan obyektlər barəsində müvafiq tədbirlər görülməsi üçün aidiyyəti orqanlara müraciət edirlər.
Amma, deyəsən, RGEM həmin obyektlərlə mübarizə aparmaq üçün geniş səlahiyyətlərə malik deyil. Çünki bu qurum qadağanı pozan obyektləri aşkarladıqdan sonra müvafiq sənədləşdirmə aparıb məsələ ilə bağlı yerli polis şöbəsinə və icra hakimiyyəti orqanına müraciət edir. Qanunu pozan obyekti bağlamaq isə həmin qurumların işidir. Mərkəzin ciddi cəhdlərindən sonra iyun ayında Bakıda 4 dönərxana bağlanıb, 37 dönərbişirən şəxs cərimələnib. Müşahidələr isə göstərir ki, paytaxtda bağlanmalı dönərxana onlarcadır.
Polis və icra hakimiyyətləri RGEM-in müraciətlərinə biganə qalır. Deyilənlərə görə, həmin obyektlərin əksəriyyəti sahə müvəkkillərinin, rayon icra hakimiyyətlərində çalışan məmurların və digər vəzifəlilərin himayəsindədir. Dönər satışı gəlirli ticarət sahəsidir və gündəlik gəlirdən imtina etmək istəyən yoxdur. Ona görə də, qanun və qərarlar kağız üzərindədir və onları himayə edən şəxslərin mənfəəti daha üstün sayılır.
Təqribi hesablamalara əsasən, hər gün bir dönərxananın 300-dən çox müştərisi olur. Dönərin qiyməti isə yerindən asılı olaraq 1-1 manat 20 qəpikdir. Deməli, televiziya və mətbuatın dönərlərin insan səhhətinə zərəri barədə göstərdiyi və yazdığının əhəmiyyəti yoxdur. Əks halda, obyektlərin sayında kəskin azalma müşahidə edilərdi. Onda heç dövlət qurumlarının məsələyə müdaxiləsinə də böyük ehtiyac duyulmazdı. Əksinə, dönər bişirib satanlar keyfiyyəti yüksəltməklə müştəri toplamağa çalışardılar. Müştərilərin sayının çox olması dönərlərin keyfiyyətsiz hazırlanmasına yol açır...
|
