Tarif Şurasının qərarı ilə 2009-cu il iyul ayının 1-dən etibarən əhali istehlakçı qrupuna satılan qazın hər 1000 kubmetrinin qiymətinin 2 dəfədən çox artırılaraq 100 manat həddində müəyyənləşdirilməsi, bundan bir gün sonra dövlət başçısının sərəncamı ilə "Azəriqaz" qapalı səhmdar cəmiyyəti ləğv edilərək Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin tabeliyinə verilməsi toplumda hələ də müzakirə mövzusu olaraq qalır. Bu dəyişiklik Mədən Sənayesində Şəffaflığın Artırılması Koalisiyasının ekspertləri tərəfindən də öyrənilərək bazar iqtisadiyyatının tələbləri, səmərəli idarəetmə, şəffaflıq, hesabatlılıq prinsipləri baxımından qiymətləndirilmişdir.
Deyilir ki, birincisi, Tarif Şurası haqqında əsasnamənin 2.1.9-cu bəndinə görə, qiymətlərin dövlət tənzimlənməsi üzrə həyata keçirilən işlər barədə KİV-ə tənzimləmənin zəruriliyi, məqsədi və mümkün nəticələri barədə düzgün məlumat verilməlidir. Bu məlumatlar əvvəlcədən çatdırılmalıdır ki, əhali istehlakçı qrupu ailə büdcəsinin planlaşdırılmasında və eyni zamanda, o zamana qədər olan borcların ödənilməsində bunları nəzərə alsın. Lakin bu proses gizli aparılmaqla aşkarlıq pozulub, qabaqcadan ictimai məlumatlandırma öhdəliyi yerinə yetirilməyib. Koalisiya hesab edir ki, əsasnamənin bu maddəsinin tələbləri tam şəkildə yerinə yetirilməyib, bu prosesin şəffaflığı pozulmuş və eyni zamanda, tənzimləmənin məqsədləri və mümkün nəticələri barədə əhali istehlakçı qrupu vaxtında və düzgün məlumatlandırılmayıb.
Əsasnamənin 3.1.5. bəndinə görə, qiymətlərin iqtisadi cəhətdən əsaslılığını, səmərəliliyini, bazarın tələbləri və əhalinin alıcılıq qabiliyyəti baxımından optimallığını müəyyənləşdirmək üçün araşdırmalar və təhlillər aparılmalıdır. Koalisiya hesab edir ki, əsasnamənin bu maddəsinin tələbləri də pozulmuş, təhlil və araşdırmalar səthi aparılmış və hətta bu nəticələr belə qiymət bahalaşması ilə bağlı qərarın əsaslandırılmasında nəzərə alınmayıb. Belə ki, qlobal maliyyə böhranının bizim iqtisadiyyata neqativ təsirlərinin nəticəsi olaraq xüsusilə də mədən sənayesində iş yerlərinin ixtisarı, işləyənlərin ödənişsiz məzuniyyətə göndərilməsi, əməkhaqlarının gecikdirilməsi və aşağı salınması halları müşahidə olunmuş və bu hal metallurgiya və kimya sənayesində kütləvi xarakter almışdır. Eyni proseslər emal sənayesində, tikinti biznesində də müşahidə olunduğundan bu bütövlükdə ölkə üzrə əhalinin alıcılıq qabliyyətinin kəskin şəkildə aşağı düşməsini şərtləndirib. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, əsasnamə tələblərinə uyğun olaraq əhalinin alıcılıq qabiliyyəti düzgün optimallaşdırılsaydı, son nəticədə qiymətlərin bahalaşması deyil, onun ucuzlaşması barədə qərar verilməli idi.
Tarif Şurasının məlum qərarının ardınca "Azəriqaz" QSC-nin ləğvi və onun ARDNŞ-yə birləşdirilməsi ilə bağlı prezident sərəncamı da Koalisiya ekspertləri tərəfindən islahatlar, hesabatlılıq və şəffaflıq baxımından qiymətləndirilib.
Gəlinən rəyə görə, bu sərəncam enerji sektorunda islahatlar proqramına ziddir və bu sektorun yenidən qurulması işində əsaslı əngəldir. Odur ki, koalisiya bu birləşməni ziyanlı sayır və geriyə addım kimi qiymətləndirir. Koalisiya hesab edir ki, enerji sektorunda fəaliyyət göstərən dövlət müəssisələrinin islahatlarının əsas qayəsini hər bir qurumun ("Azəriqaz", "Azərenerji", ARDNŞ) ayrıca yenidən strukturlaşması və hər bir istiqamət üzrə hasilat, emal və satış şəbəkələrinin müstəqil təsərrüfat vahidləri olaraq korporativ şəkildə idarə edilməsi təşkil etməlidir. Bu halda həmin sektorların müxtəlif mərhələləri (hasilat, emal və satış) üzrə beynəlxalq standartlara uyğun gələn uçot, hesabat və audit işinin təşkili, eləcə də səmərəli idarəetmə modelinin tətbiqi yolu ilə şəffaflığın, hesabatlılığın artırılması mümkündür.
Koalisiya hazırkı qaydada birləşmənin mədən sənayesində şəffaf və hesabatlı uçot və statistika sisteminin təşkilində problemlər yaradacağından dərin narahatlıq ifadə edir. Bütün bunlara əsasən, Mədən Sənayesində Şəffaflığın Artırılması Koalisiyası olaraq Azərbaycan prezidentindən bu narahatlığı nəzərə almağı və öz səlahiyyətlərindən istifadə edərək qazın qiymətinə və birləşmə məsələsinə yenidən baxmağı xahiş edir.
|
